:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
دوشنبه، ۳ مهر ۱۳۹۶
:: English Section
P نگاه منتقد
بستر شناسی تقليد در معماری معاصر ايران

ريشه آغاز تحولات معماري معاصر ايران را بايد از دوران صفوي جست وجو كرد. از يك سو جنگ ها و كشاكش هاي متعدد با حكومت عثماني و برخي از حكومت هاي اروپايي مانند پرتغال و انگليس و از سوي ديگر آمد و شد هيات هاي نمايندگي و گروه هاي سياسي اروپايي به ايران و در مواردي بازرگانان اروپايي و روسي موجب آشنايي بيش از پيش ايرانيان با برخي از دستاوردهاي فني و بعضي از ويژگي هاي فرهنگي و هنري اروپاييان شد. در زمينه هاي هنري مي توان به طراحان يا نقاشاني كه همراه با برخي از هيات هاي سياسي به ايران آمدند، اشاره كرد. آشنايي هنرمندان ايراني با آنان موجب شد معدودي از هنرمندان از شيوه طراحي و نقاشي آنان اقتباس كنند.
تاثير نقاشان و طراحان اروپايي به همين جا ختم نشد، بلكه به تدريج برخي از حرمت ها و چارچوب هاي مربوط به صورتگري مورد بي توجهي قرار گرفت؛ نقاشي هاي ديواري كاخ چهلستون، حاكي از اين است كه پادشاهان صفوي بعضي از حرمت هاي مربوط به نگارگري را كه در دوره هاي پيشين رعايت مي شد، در نظر نمي گرفتند. از اواخر اين دوره به تدريج افزون بر نگارگري، برخي ديگر از هنرهاي تصويري و تجسمي مانند كاشيكاري و گچبري نيز از شيوه هاي هنري اروپا اثر پذيرفتند و فرنگي سازي به يكي از روش هاي معمول در برخي از هنرها تبديل شد.
در دوره قاجار، تحولات اجتماعي متعددي در جامعه ايراني صورت گرفت كه زمينه هاي تضعيف هنرهاي بومي و گسترش هنرها و انديشه هاي غربي را بيش از پيش فراهم آورد. نخست آن كه گروه اجتماعي جديدي كه قدرت را به دست آورده بود، يعني ايل قاجار، در ابتداي روند شهري شدن و گسترش حوزه نفوذ تمدني و فرهنگي خود، به نهادهاي اجتماعي، مدني و هنري پيشين چندان توجهي نكرد. زيرا در آغاز از مقبوليت چنداني برخوردار نبود. اين موضوع در از هم گسيختگي نهادها و روابط صنفي و هنري بي تاثير نبود و در نتيجه در اين دوره رد برخي از تخصص هاي هنري و صنفي از جمله معماري، زمينه هاي بروز ضعف در حوزه هاي نظري و عملي را فراهم كرد و امكان نو آوري در بسياري از زمينه ها مقدور نشد، هر چند كه تلاش هاي بعضي از معماران ايراني در نمونه هايي از آثار خلق شده به ويژه در مورد ابداع تركيب هاي حجمي تازه نسبت به گذشته را نمي توان ناديده گرفت. به همين ترتيب ضعف برخي از آنان در طراحي بناهاي آئيني و تقليد از ويژگي هاي مساجد هند در طراحي مساجد جامع ايراني قابل تامل است.
آگاهي از عقب ماندگي در زمينه هاي فني و اجتماعي نسبت به غرب و احساس حقارت پديد آمده در دوره قاجار، منجر به بروز نوعي سرخوردگي اجتماعي و تلاش در تقليد از غرب براي خروج از عقب ماندگي شد. عده اي چاره را در نوعي تقليد همه جانبه از فرهنگ غرب و مظاهر آن دانستند. اين گرايش همراه با تنوع و تفاخر طلبي اعيان، رجال و درباريان، ابتدا موجب بروز تمايل به استفاده از برخي عناصر معماري غرب مانند انواع سنتورهاي تزئيني، سرستون ها و پلكان ها و در مراحل بعد از استفاده از بعضي تركيب هاي حجمي و طرح هاي معماري شد، به گونه اي كه در مواردي، بناهايي به طور كامل به تقليد از بنايي مشابه در اروپا طراحي و ساخته مي شد. عمارت شمس العماره و قصر فيروزه از اينگونه بناها به شمار ميآيند.
در آغاز دهه نخست قرن بيستم شرايط پيچيده و حساسي پديد آمده بود. از يك سو تلاش ها و فعاليت هاي صورت گرفته براي اصلاحات اجتماعي و سياسي، به نتايج مطلوب نرسيده بود و از سوي ديگر برخي حكومت هاي خارجي و به ويژه اروپايي مصمم بودند كه بيش از پيش در امور داخلي كشور دخالت كنند . مداخله آنان تا محدوده شكل دهي به حكومت پيش رفت. تحولاتي كه در زمينه هاي اداري و سياسي صورت گرفت، منجر به پديد آمدن نهادهاي جديدي در عرصه هاي آموزشي، اداري، اجتماعي و فرهنگي شد، نهادهايي كه اغلب، هم از لحاظ ساختار سازماني و هم از جنبه فضاي معماري جديد بودند. در نتيجه نه تنها دگرگوني ها و تحولات مهم و قابل توجهي در عرصه هاي اجتماعي پديد آمد، بلكه تغييرات وسيعي در عرصه هاي معماري و فضاهاي شهري نيز حاصل شد.
غرب گرايي كه از دوران قاجار در بسياري از عرصه هاي اجتماعي و هنري بروز كرده بود، بيش از پيش توسعه يافت. كاربرد تكنولوژي هاي جديد و استفاده از برخي مظاهر آن نيز نقش مهمي در تحولات معماري و شهرسازي كشور داشت. استفاده از اتومبيل و توسعه نسبتا برنامه ريزي شده يا به عبارت ديگر نقشه ريزي شده شهر و تغيير در شكل زمين هاي در نظر گرفته شده براي توسعه شهر و چگونگي تقسيم قطعه ها به گونه اي كه غالبا هر قطعه از يك جبهه در كنار خياباني اصلي يا فرعي قرار گيرد، از عوامل دگرگوني فضاهاي معماري و شهري به شمار مي آيند.

P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری